Soru Sor...!
Elektrik üretebilen ve
depolayabilen organlara sâhip, tatlı ve tuzlu su balıkları. Bugün 500’den fazla çeşidi bilinmektedir.
Çizgili kas gruplarının değişmesiyle meydana gelmiş olan elektrik üretme organları, balıkların birbiriyle
ilgisi olmayan farklı familya türlerinde rastlanmaktadır. En çok bilinenleri; elektrikli yayın balığı
(Malopterurus electricus), elektrikli yılanbalığı (Electrophorus electricus), Nilturnabalıkları (Mormyridae)
ve elektrikli voltaj balıkları (Torpedo marmorata)dır.
Elektrikli balıklar kendilerini bir elektrik alanıyla çevrelerler. Bu alan içinde kımıldayan her şeyi
hissederler. Böylece yiyeceklerini, eşlerini ve düşmanlarını keşfederler. Bu özellik savunmada,
avlanmada, yön tâyininde önemli olduğu kadar, eşlerin birbirini bulmasında da etkilidir. Çoğu elektrik
balığında elektrik çıkışı, düşük voltajda ve türden türe değişen frekanslarda, aralıklarla olur. Bu
aralıklar hayvanın o andaki durumuna göre farklı olur. Meselâ elektrikli yılanbalığı istirahat zamânında
sâniyede 1 ilâ 5 defâ, heyecan ânında ise sâniyede 20 defâ elektrik deşarjı yapar. Bir diğer cinsi olan
Stenarchus sâniyede 650-1500 voltluk elektriksel bir alan hâsıl eder. Bu alan sudan farklı bir cisme
temas edince, balığın derisindeki elektrik duyarlıklı dokular balığı dışarıdan yaklaşan bir cisme karşı
uyarırlar. Böylece balık yaklaştığı engelleri fark eder, yön tâyin eder, dar geçitlerden geçebilir. Bu
özellik balık için savunma ve haberleşmeye de yarar. Elektrikli yılanbalığının vücut boyunca uzanan bir
çift elektrik organı, gerçekte ayrı iş gören üç bölümden meydana gelir. Ana organ en yüksek gerilimi
üretir. Savunma ve avını uyuşturmada kullanılır. İkinci organ meydana getirdiği elektrik alanıyla
çevreden geçen canlıları ve sudan farklı cisimleri tesbit eder. Üçüncü organ birinciye yardımcı ve
tamamlayıcıdır. Elektrik organlarının çalışması beynin denetimine tâbidir. Tatlı su elektrikli balıklarında
görme organları zayıf olduğu gibi, yaşadıkları sular da umûmiyetle bulanıktır. Çevrede meydana
getirdikleri elektrikî alan, bu balıkların görme ihtiyâcını karşılar. Her ne kadar elektrik organlarının
çalışması tamâmiyle açıklığa kavuşturulamamışsa da, bu organların fevkalâde hassas olduğu kesindir.
Elektrik organının yapısı: Birkaç istisnâ dışında elektrik organları, kasılma özelliğini kaybetmiş voltaj
üretebilen çizgili kas dokusundan meydana gelir. Bu organlar çeşitli balıklarda göz kasları, vücut
kasları veya sinir dokularından ibârettir. (Elektrikli yayın balığında elektrik organı, deri bezlerinin
değişmesinden meydana gelir. Deri ile kas arasında bulunup vücudu manto gibi sarar.) Elektrik
organlarının hücreleri “elektroplak” adını alır. Bu hücreler uzun kas hücreleri gibi olmayıp, ardarda
sıralanmış disklere benzerler. Yassı tabakalar hâlindedir. Elektrik akımının şiddeti, elektrik plakalarının
sayısı ve balığın büyüklüğüne bağlı olarak değişir. Nilturnabalığının kuyruğunun her iki tarafında
600-3000 elektroplak hücresi vardır. Nilturnabalıkları ürettikleri elektrik alanını bir çeşit radar gibi
kullanarak bulanık sularda rahatlıkla avlanırlar. Elektrikli yılanbalığının vücut boyunca uzanan üç
elektrik organında 7000 elektroplak hücresi bulunur. Her elektroplak 1/10 voltluk elektrik üretir. Bir
torpedo balığının bir çift elektrik organında 500-1500 elektroplak hücresi mevcuttur. 500.000
elektroplaklı olanları da vardır. Elektroplak hücreleri, gözlerin hemen arkasında böbreğe benzer bir çift
organda toplanmıştır. Torpedo balığına, kadırga balığı, elektrikli voltaj, uyuşturucu balık veya torpil
balığı da denir. Türkiye’de üç türü vardır.
GIRIS